Libro del eclesiástico
Eclesiástico, Capítulo VIII
Cómo se ha de portar el hombre con diversas clases de personas.
1 No te pongas a pleitear con un hombre poderosoa, no sea que caigas en sus manos. 1 Non litiges cum homine potente, ne forte incidas in manus illius.
2 No contiendas con hombre rico, no sea que te mueva una querella: 2 Non contendas cum viro locuplete, ne forte contra te constituat litem tibi:
3 Porque a muchos ha corrompido el oro y la plata; y hasta a los reyes han llegado a pervertir estos metales. 3 multos enim perdidit aurum et argentum, et usque ad cor regum extendit et convertit.
4 No porfíes con hombre deslenguado, y así no echarás leña en su fuego atizando su locuacidad. 4 Non litiges cum homine linguato, et non strues in ignem illius ligna.
5 No tengas trato con hombre ignorante y grosero, a fin de que no diga mal de tu linaje. 5 Non communices homini indocto, ne male de progenie tua loquatur.
6 No mires con desprecio al hombre que se arrepiente del pecadob, y no se le eches en cara: acuérdate que todos somos dignos de reprensión. 6 Ne despicias hominem avertentem se a peccato, neque improperes ei: memento quoniam omnes in correptione sumus.
7 No pierdas el respeto al hombre en su vejezc: pues que de nosotros jóvenes se hacen los viejos. 7 Ne spernas hominem in sua senectute, etenim ex nobis senescunt.
8 No te huelgues en la muerte de tu enemigo, sabiendo que todos morimos, y que no queremos ser entonces objeto de gozo. 8 Noli de mortuo inimico tuo gaudere: sciens quoniam omnes morimur, et in gaudium nolumus venire.
9 No menosprecies lo que contaren los ancianos sabios; antes bien hazte familiares sus máximas: 9 Ne despicias narrationem presbyterorum sapientium, et in proverbiis eorum conversare:
10 Porque de ellos aprenderás sabiduría y documentos de prudencia, y el modo de servir a los príncipes de una manera irreprensible. 10 ab ipsis enim disces sapientiam et doctrinam intellectus, et servire magnatis sine querela.
11 No dejes de oír lo que cuentan los ancianos, porque ellos lo aprendieron de sus padres: 11 Non te prætereat narratio seniorum, ipsi enim didicerunt a patribus suis:
12 Pues así aprenderás tú de los mismos discreción, y el saber dar una respuesta cuando fuere menester. 12 quoniam ab ipsis disces intellectum, et in tempore necessitatis dare responsum.
13 No enciendas los carbonesd de los pecadores, con hacerles reconvenciones indiscretamente; de otra suerte serás abrasado con la llama del fuego de sus pecados. 13 Non incendas carbones peccatorum arguens eos, et ne incendaris flamma ignis peccatorum illorum.
14 No te opongas de frente a persona de mala lengua, a fin de que no esté en acecho para cogerte en alguna palabra. 14 Ne contra faciem stes contumeliosi, ne sedeat quasi insidiator ori tuo.
15 No prestes al que puede más que tú: que si algo le prestaste, haz cuenta que lo has perdido. 15 Noli fœnerari homini fortiori te: quod si fœneraveris, quasi perditum habe.
16 No hagas fianza sobre tus fuerzas; que si la has hecho, piensa cómo pagarla. 16 Non spondeas super virtutem tuam: quod si spoponderis, quasi restituens cogita.
17 No te metas a juzgar de tu juez: porque él juzga lo que cree justo. 17 Non judices contra judicem, quoniam secundum quod justum est judicat.
18 En viaje no te acompañes con un hombre temerario; no sea que te cojan también a ti sus desastres; porque él va siguiendo su caprichosa voluntad, y su locura te perderá a ti juntamente con él. 18 Cum audace non eas in via, ne forte gravet mala sua in te: ipse enim secundum voluntatem suam vadit, et simul cum stultitia illius peries.
19 Con el colérico no trabes ninguna riñae; ni camines por lugar solitario con el atrevido: porque para él la sangre no importa nada, y cuando no haya quien te socorra te hará pedazos. 19 Cum iracundo non facias rixam, et cum audace non eas in desertum: quoniam quasi nihil est ante illum sanguis, et ubi non est adjutorium, elidet te.
20 No te aconsejes con tontos; porque estos no pueden amar sino aquello que a ellos les place. 20 Cum fatuis consilium non habeas: non enim poterunt diligere nisi quæ eis placent.