Libro del Génesis
Génesis, Capítulo XLIV
Joseph manda que escondan su copa en el saco de Benjamín; y lo sucedido con este motivo.
1 Y dio Joseph esta orden a su mayordomo, diciéndole: Llénales de trigo los costales, hasta que no quepa más, y pon el dinero de cada uno en la boca del saco. 1 Præcepit autem Joseph dispensatori domus suæ, dicens: Imple saccos eorum frumento, quantum possunt capere: et pone pecuniam singulorum in summitate sacci.
2 Pon además mi copa o vaso de plata, en la boca del costal del más mozoa, junto con el dinero que ha dado por el trigo. Y ejecutose así. 2 Scyphum autem meum argenteum, et pretium quod dedit tritici, pone in ore sacci junioris. Factumque est ita.
3 Al romper el día, fueron despachados con sus jumentos. 3 Et orto mane, dimissi sunt cum asinis suis.
4 Ya habían salido de la ciudad, y caminado algún trecho, cuando Joseph llamando al mayordomo: Marcha, le dijo, ve corriendo en seguimiento de ellos: y alcanzados que sean, diles: ¿Cómo habéis vuelto mal por bien? 4 Jamque urbem exierant, et processerant paululum: tunc Joseph accersito dispensatore domus, Surge, inquit, et persequere viros: et apprehensis dicito: Quare reddidistis malum pro bono?
5 La copa que habéis hurtado, es aquella misma en que mi amo bebe, y de que suele servirse para adivinarb, y para saber ahora lo que sois. Os habéis portado pésimamente. 5 scyphus, quem furati estis, ipse est in quo bibit dominus meus, et in quo augurari solet: pessimam rem fecistis.
6 El mayordomo ejecutó puntualmente la orden. Y habiéndolos alcanzado, se lo repitió palabra por palabra. 6 Fecit ille ut jusserat: et apprehensis per ordinem locutus est.
7 Mas ellos respondieron: ¿Por qué habla así mi señor, como si sus siervos hubiesen cometido una tan grande maldad? 7 Qui responderunt: Quare sic loquitur dominus noster, ut servi tui tantum flagitii commiserint?
8 El dinero que hallamos en la boca de nuestros sacos, te lo volvimos a traer desde la tierra de Canaán: ¿cómo cabe pues que nosotros hayamos robado oro ni plata de casa de tu amo? 8 pecuniam, quam invenimus in summitate saccorum, reportavimus ad te de terra Chanaan: et quomodo consequens est ut furati simus de domo domini tui aurum vel argentum?
9 Cualquiera de tus siervos, en cuyo poder fuere hallado lo que buscas, muera, y nosotros quedaremos por esclavos del señor nuestro. 9 apud quemcumque fuerit inventum servorum tuorum quod quæris, moriatur, et nos erimus servi domini nostri.
10 Bien está, respondió el mayordomo: Ejecútese vuestra sentencia. Pero no: cualquiera en cuyo poder se hallare, será mi esclavo: y los demás quedareis libres. 10 Qui dixit eis: Fiat juxta vestram sententiam: apud quemcumque fuerit inventus, ipse sit servus meus, vos autem eritis innoxii.
11 Con lo que echando a toda prisa los costales en tierra, abrió cada uno el suyo. 11 Itaque festinato deponentes in terram saccos, aperuerunt singuli.
12 Y el mayordomo habiéndolos registrado, empezando por el del mayor hasta llegar al del más mozo, halló la copa en el costal de Benjamín. 12 Quos scrutatus, incipiens a majore usque ad minimum, invenit scyphum in sacco Benjamin.
13 Pero ellos, rasgando sus vestidos, y cargados otra vez los jumentos, volvieron a la ciudad. 13 At illi, scissis vestibus, oneratisque rursum asinis, reversi sunt in oppidum.
14 Judá el primero, seguido de los hermanos, entró en casa de Joseph (que no se había movido de ella), y todos a una se postraron en tierra. 14 Primusque Judas cum fratribus ingressus est ad Joseph (necdum enim de loco abierat) omnesque ante eum pariter in terram corruerunt.
15 Díjoles Joseph: ¿Por qué os habéis atrevido a hacer tal cosa? ¿No sabéis que no hay hombre semejante a mí en la ciencia de adivinar? 15 Quibus ille ait: Cur sic agere voluistis? an ignoratis quod non sit similis mei in augurandi scientia?
16 Al cual contestó Judá: ¿Qué responderemos a mi señor? o ¿qué hablaremos, ni de qué modo podremos justificarnos? Dios ha manifestado la ocasión de castigar la iniquidad de tus siervos: esclavos somos todos ya de mi señor, tanto nosotros como aquel en cuyo poder se ha encontrado la copa. 16 Cui Judas: Quid respondebimus, inquit, domino meo? vel quid loquemur, aut juste poterimus obtendere? Deus invenit iniquitatem servorum tuorum: en omnes servi sumus domini mei, et nos, et apud quem inventus est scyphus.
17 Respondió Joseph: Líbreme Dios de hacer tal cosa: el que robó mi copa, ese sea mi esclavo: mas vosotros id libres a vuestro padre. 17 Respondit Joseph: Absit a me ut sic agam: qui furatus est scyphum, ipse sit servus meus: vos autem abite liberi ad patrem vestrum.
18 Entonces Judá acercándose más a Joseph, dijo alentadamente: Permite ¡oh señor mío! que tu siervo hable una palabra en tus oídos, y no te enojes contra tu esclavo: porque tú eres después de Faraón. 18 Accedens autem propius Judas, confidenter ait: Oro, domini mi, loquatur servus tuus verbum in auribus tuis, et ne irascaris famulo tuo: tu es enim post Pharaonem
19 Tú, señor mío, la primera vez preguntaste a tus siervos: ¿Tenéis padre, u otro hermanoc? 19 dominus meus. Interrogasti prius servos tuos: Habetis patrem aut fratrem?
20 Y nosotros, mi señor, te respondimos: Tenemos un padre anciano, y un hermano más pequeño, que le nació en su vejez; cuyo hermano uterino es muerto: y éste solo queda de su madre, por lo que le ama su padre tiernamente. 20 et nos respondimus tibi domino meo: Est nobis pater senex, et puer parvulus, qui in senectute illius natus est: cujus uterinus frater mortuus est: et ipsum solum habet mater sua, pater vero tenere diliget eum.
21 Y dijiste a tus siervos: Traédmele acá, que quiero verle. 21 Dixistique servis tuis: Adducite eum ad me, et ponam oculos meos super illum.
22 Mas respondimos a mi señor: No puede el chico dejar a su padre: porque si le deja, le costará al padre la vida. 22 Suggessimus domino meo: Non potest puer relinquere patrem suum: si enim illum dimiserit, morietur.
23 Pues si no viniese vuestro hermano menor con vosotros, nos dijiste tú a tus siervos, no tenéis que volver a mi presencia. 23 Et dixisti servis tuis: Nisi venerit frater vester minimus vobiscum, non videbitis amplius faciem meam.
24 Con esto habiendo llegado a casa de nuestro padre y siervo tuyo, le contamos todas las cosas que habló mi señor. 24 Cum ergo ascendissemus ad famulum tuum patrem nostrum, narravimus ei omnia quæ locutus est dominus meus.
25 Y como nuestro padre, pasado algún tiempo, nos dijese: Volved a Egipto, y compradnos un poco de trigo, 25 Et dixit pater noster: Revertimini, et emite nobis parum tritici.
26 Le respondimos: No podemos ir allá solos: si nuestro hermano menor viene con nosotros, iremos juntos: de lo contrario, sin él no tenemos valor para presentarnos ante aquel señor. 26 Cui diximus: Ire non possumus: si frater noster minimus descenderit nobiscum, proficiscemur simul: alioquin illo absente, non audemus videre faciem viri.
27 Á lo que respondió: Vosotros sabéis que he tenido dos hijos de mi esposa Raquel: 27 Ad quæ ille respondit: Vos scitis quod duos genuerit mihi uxor mea.
28 Uno salió de casa, y dijisteis: Una fiera le ha devorado: y hasta ahora no pareciód. 28 Egressus est unus, et dixistis: Bestia devoravit eum: et hucusque non comparet.
29 Si os lleváis también a éste, y le sucede algún azar en el camino, seréis causa de que mis canas desciendan con dolor a la sepultura. 29 Si tuleritis et istum, et aliquid ei in via contigerit, deducetis canos meos cum mœrore ad inferos.
30 Si yo voy pues a casa de tu siervo nuestro padre, y no llevo a este muchacho (de cuya vida está pendiente la del padre) 30 Igitur si intravero ad servum tuum patrem nostrum, et puer defuerit (cum anima illius ex hujus anima pendeat),
31 Luego que vea que no vuelve con nosotros, morirá, y tus siervos abrumarán su vejez con tan gran dolor, que le conducirá al sepulcro. 31 videritque eum non esse nobiscum, morietur, et deducent famuli tui canos ejus cum dolore ad inferos.
32 Sea yo personalmente tu esclavo, yo que le he recibido a mi cargo, y salí por fiador, habiendo dicho: Si no te le restituyere, seré para siempre reo de pecado contra mi padre. 32 Ego proprie servus tuus sim qui in meam hunc recepi fidem, et spopondi dicens: Nisi reduxero eum, peccati reus ero in patrem meum omni tempore.